De Boom met het Oor

Over mentale gezondheid…

In deze vreemde tijden is het niet altijd eenvoudig om je staande te houden. Voor volwassenen is het al moeilijk om niet meegesleurd te worden door storm die nu al enkele jaren woedt, hoe kunnen kinderen daar dan mee om gaan? Wanneer velen praten en roepen, gaat conversatie vaak verloren. Mijn manier om mentaal tot rust te komen, even weg te zijn van de wereld en me geen zorgen te maken over social distancing, lockdowns, kapotgewassen handen en deprimerende nieuwsuitzendingen? Drugs! De goedkoopste en gezondste zijn boeken, hoewel de nachtrust eronder kan leiden. Extreem verslavend en onthechtend, maar er is geen betere kick op deze planeet. Probeer ze in verschillende formaten en uitgaven. Hieronder zet ik er een aantal op een rijtje die voor bepaalde doelgroepen soelaas kunnen brengen, als ultieme remedie tegen negatieve gevoelens in deprimerende tijden.

Weinig tijd? Spring dan onmiddellijk naar:

Annet Schaap

Kleuters

Lagere school

Secundaire school

Algemene tips

Boeken zijn een poort naar een andere wereld of een misvormde spiegel op jezelf en je omgeving. In de laatste categorie plaatsen we graag De boom met het oor van Annet Schaap (ook beschikbaar als luisterboek trouwens). Het verhaal gaat over een jongen, die iets heeft meegemaakt en dat graag wil delen, maar geen mens neemt de tijd om naar hem te luisteren. Gelukkig is er nog de boom met het oor… Het is een verhaal over rekening houden met mensen, over even tijd maken om te ademen en echt te luisteren. Dit prentenboek-voor-al-wat-ouderen werd geïllustreerd door Philip Hopman. Het is vooral een boek om uit voor te lezen of samen te lezen. Je kan het als ouder of leraar kort bespreken en als uitgangspunt gebruiken om kinderen zelf hun emoties te laten uiten, ideaal voor kinderen van 8 tot 10 jaar.

Ken je Annet Schaap eigenlijk al? Jarenlang was ze een gevierd tekenaar van kinderboeken. Zo illustreerde ze bijvoorbeeld de boeken van Francine Oomen. Deze schrijfster werd bekend met de Hoe overleef ik…serie. Een aanrader als herkenbare zelfhulpboekjes voor opgroeiende kinderen en dus zeker het vermelden waard in deze post over mentaal welzijn. Wil je graag weten met welk boek je in deze serie moet beginnen? Dan zou ik je Hoe overleef ik de brugklas? tippen, met lekker veel tekeningen van Annet Schaap. Maar eigenlijk kan je als opgroeiende puber wel uit elk boek iets leren. Deze reeks is bedoeld voor kinderen die van het lager naar het secundair onderwijs gaan en gaan over de emoties die met opgroeien gepaard gaan. Aan te raden dus voor kinderen van 11 tot 13 jaar zoiets. Annet tekende ook de Superjuffie-boeken van Janneke Schotveld en (her)illustreerde alles van Jacques Vriens. Dichter bij huis gaf ze ook sfeer aan enkele boeken van Bart Moeyaert, zoals Mansoor. En dan opeens, na bijna 30 jaar tekenaar te zijn, begon ze te schrijven. Aan een meer in de VS zag ze een vuurtoren met een huisje ernaast, en dat beeld liet haar niet meer los. Het resulteerde in haar debuutjeugdroman Lampje, dat ze ook illustreerde (ook beschikbaar als luisterboek, voorgelezen door Annet zelf!). Dit boek werd, volledig terecht, bekroond met zowat elke prijs die er te vinden is in jeugdboekenland, drieduizendtriljoen keer verkocht en ondertussen vertaald naar meer dan 10 talen. Ze heeft de smaak van het schrijven nu echt te pakken, want ook haar laatste boek, De Meisjes: zeven sprookjes (trouwens, over sprookjes gesproken, las je al deze post?), gaat over de tongen en de toonbanken. Het is een verhalenbundel waarin klassieke sprookjes vakkundig op hun hoofd worden gezet en eigenzinnige meisjes de hoofdrol spelen.

Maar goed, we gingen het vooral hebben over mentale gezondheid in dit bericht. Al voor kleuters is angsten bespreekbaar maken ontzettend belangrijk. Enkele tips voor de jongsten zijn Laat maar los koala, Het Toverknoopje, Coco kan het! en Blommetjes. Stuk voor stuk pareltjes van prentenboeken die voor iedereen leuk zijn, met warme tekeningen en een even warme verhaallijn, maar die je best pas kan gebruiken in de klas vanaf ongeveer 4 jaar, wanneer de kinderen al makkelijker een gesprek kunnen voeren over hun angsten en gevoelens.

Boekjes die kinderen in de lagere school troost kunnen bieden en die het makkelijker maken om het thema van mentale zorg te kunnen aansnijden zijn, naast de eerder aangehaalde boeken van Francine Oomen en Annet Schaap, Ik ben OK, een boek vol gevoelens en één goudvis, Alles is chill en Pjotter zegt altijd ja. In elk van deze boeken worden op een speelse manier praktische handvaten aangeboden aan kinderen om hun dagelijkse leven aangenamer te maken.

Procentueel voelen jongeren in de secundaire school zich makkelijker terneergeslagen dan hun jongere tegenhangers. Dit heeft natuurlijk vooral te maken met de veranderende hormonenspiegel (we’ve all been there). Met hen praten is dan ook een uitdaging van jewelste. Troostende boeken aanbieden kan dan al heel veel zijn. ‘Gelezen en goedgekeurd’ zit in deze categorie onder andere Paper Towns. Deze pageturner kan je ook zonder pagina’s te draaien vinden als luisterboek of in deze geslaagde verfilming. Ook kan ik rusteloze pubers Niet zonder liefde, Lopen voor je leven (ook beschikbaar als luisterboek) en Darius de Grote is niet oké aanraden. Daarnaast kennen ze via de Netflix-serie All the Bright Places misschien wel al Waar het licht is (ook hier weer ook te beluisteren als Daisy-boek). Voor jongeren die te maken kregen met verlies is er het brute maar toch warme verhaal van Zeven Minuten na Middernacht, een machtige vertelling die aan de ribben blijft kleven, ook ingesproken te vinden. Dit boek werd een aantal jaren geleden sterk verfilmd als A Monster Calls.

Als je op professionele manier met kinderen en jongeren bezig bent, ben je dikwijls de eerste lijnshulp. Het is dan niet evident om op de juiste manier te reageren wanneer je merkt dat iemand zich niet goed in zijn of haar vel voelt. Toch moet je dit vaak doen, omdat je vaak degene bent die als eerste oppikt wanneer het even minder gaat. Wil je dan wat toegankelijke lectuur met concrete voorbeelden om te weten wat je best doet? Dan kan je in het dunne boekje met de weinig opbeurende titel Depressie bij kinderen, veel handige tips, oorzaken, onderbouwing en vergelijkbare situaties vinden. Ook Ruimte geven & dichtbij zijn, biedt een goeie steun in de omgang met jongeren, hier eerder gericht op het secundair onderwijs. Enkele organisaties waarbij kinderen dan weer zelf terecht kunnen als ze het moeilijk hebben zijn Awel, OverKop WatWat en de Zelfmoordlijn. Geef deze platformen een zichtbare plek op school.

In de drukte van de dagelijkse taken, moet je als lesgever af en toe je schoolboeken ook door het raam durven gooien (figuurlijk dan, anders durft dat wel een duur grapje te worden). Neem eens tijd voor een klasgesprek over welbevinden. Een handige tool hiervoor is dit bordspel ontwikkeld door de scholierenkoepel. Doe daarnaast ook eens iets ontspannends, ademhalingsoefeningen bijvoorbeeld. Gebruik hiertoe de handige tips die je vindt in Adem of De kunst van het ademen. Nog zo een relaxerende activiteit voor in de les is zelfmassage, zoals beschreven in het boekje Masseer zelf je pijn weg. Natuurlijk zijn er nog ontelbare fijne manieren om te onthaasten. Denk maar aan Yoga of Tai Chi, maar dan komen we misschien al meer op het terrein van de sportleraars.

De simpelste tip tot zelfzorg is je leerlingen tijd gunnen om te lezen. 15 minuutjes per dag lezen zonder er opdrachten of taakjes aan te koppelen, heeft zo veel voordelen dat er boeken, rapporten en artikels vol van staan. Tijdens dit moment kan je als leerkracht ook even voor jezelf zorgen met een boekje naar keuze en tegelijkertijd zo als rolmodel dienen. Van een win-win gesproken! Hebben je leerlingen het moeilijk met lezen? Dan kan een luisterverhaal de oplossing zijn. De ideale app daarvoor is natuurlijk die van Anderslezen.

Je voelt het al, we kunnen bezig blijven. Laat ons dat echter niet doen, je hebt al meer dan genoeg móeten lezen. Tijd voor zelfzorg!

Warme groet

Jochen (educatief medewerker Bib Jette)

De boeken die ook als Daisy-luisterversie verkrijgbaar zijn: ‘De boom met het oor’, ‘Hoe overleef ik de brugklas’ en andere ‘Hoe overleef ik …’-boeken, verschillende ‘Superjuffie’-boeken, ‘Mansoor’, ‘Lampje’, ‘Paper Towns’, ‘Niet zonder liefde’, ‘Lopen voor je leven’, ‘Darius de Grote is niet oké’, ‘Waar het licht is’ en ‘Zeven minuten na middernacht’.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.