Boeken voor kinderen die iets hebben meegemaakt (en ook voor kinderen die niets hebben meegemaakt).

Onlangs kregen we in de bib de vraag naar leessuggesties voor kinderen die in pleegzorg zijn geplaatst. Deze kinderen (en jongeren) krijgen vaak moeilijke dingen te verwerken zoals rouw, afscheid nemen, complexe gezinssituaties, oorlog en geweld.

Boeken kunnen zeker een rol spelen in een verwerkingsproces. Dit kan gaan over lezen als vorm van escapisme maar ook als vorm van herkenning en bevestiging dat ze niet alleen zijn in hun verdriet.

Verhalen over kinderen ‘die iets hebben meegemaakt’ hoeven niet altijd zwaar en dramatisch te zijn. Vaak wordt humor gebruikt om moeilijke onderwerpen bespreekbaar te maken. ‘Mijn moeder is een gorilla (en wat dan nog)’ van Frida Nilsson behoort zeker tot deze categorie.

Dit boek gaat over Jonna die in een kindertehuis woont. Ze vindt er niet de affectie die ze duidelijk nodig heeft en wil graag bij een echt gezin horen. Op een dag verschijnt er een gorilla voor de deur die besluit Jonna tot haar grote angst te adopteren.

Jonna vindt het heel eng om bij Gorilla in de oud-ijzer-handel te wonen. Ze vindt gorilla niet alleen eng maar ook lomp en gênant. Dankzij het geduld en het begrip van Gorilla raakt Jonna toch gehecht aan haar en ze vindt de thuis die ze nodig heeft.

Het lijkt op het eerste gezicht een humoristisch fantasieverhaal maar er zit duidelijk een diepere laag in het verhaal. Kinderen die uit huis geplaatst zijn of geconfronteerd worden met een veranderende gezinssituatie zullen zich zeker kunnen vereenzelvigen met Jonna.

Jonna moet ineens haar vertrouwde thuis achter zich laten en zich aanpassen aan een heel nieuwe, vreemde wereld. Ook Gorilla is onzeker over haar nieuwe gezinssituatie en wil heel graag de liefde en het vertrouwen van Jonna voor zich winnen. Ze beseft immers heel goed dat een gorilla als moeder niet is wat Jonna in gedachte had als ze over haar perfecte gezinnetje droomde.

Wat ik fijn vond aan het verhaal is dat er niet alleen gedacht wordt aan de gevoelens van het kind maar ook aan de gevoelens van de volwassene. Niet alleen kinderen hebben het moeilijk met een plots veranderende gezinssituatie. Door de absurde humor die Frida Nilson gebruikt krijg je nooit het gevoel dat je een zwaar, deprimerend verhaal aan het lezen bent.

Vorig jaar werd van het boek een zeer geslaagde animatiefilm gemaakt.

Een ander boek dat een zwaar onderwerp behandelt zonder zwaarmoedig te worden is ‘Ik heet Reinier en ons huis is afgebrand’ van Joke van Leeuwen.

Dit boek is het dagboek van Reinier. Hij valt meteen met de deur in huis: zijn huis is afgebrand. De familie is alles kwijt, zelfs hun hamster en ze wonen nu in een tijdelijke woning met spulletjes die niet van hun zijn. Niet alleen Reinier heeft het moeilijk ook de volwassen om hem heen hebben het moeilijk. Hij merkt op dat zijn moeder een beetje raar lacht, alsof dat haar manier is om niet te hoeven huilen. Zijn vader wordt bozig, als een soort huilen dat binnen blijft.

’s Nachts krijgt hij bezoek van een aantal meisjes die vroeger ook in het afgebrande huis hebben gewoond. Ze vertellen hem dat ook zij dingen hebben ‘meegemaakt’.

Ietje woonde in 1955 in het kleine huis met haar 5 boers en zussen, haar ouders en haar grootouders. Die zijn tijdens de oorlog bij het gezin ingetrokken nadat hun dorp was vernietigd. Ietje heeft de oorlog niet meegemaakt maar toch merkt ze er de gevolgen van. Net als Reinier hebben de volwassenen om haar heen vaak verdriet en weet ze niet goed hoe ze hen kan troosten.

Mitzi is een Joods meisje dat tijdens de tweede wereldoorlog ondergedoken zat in het huis. Ze mag haar eigen naam niet meer gebruiken en moet zich verstoppen als er iemand op bezoek komt. “Niemand mag weten dat ik bezig ben te bestaan”, zegt ze zelf. Ze heeft heimwee naar vroeger en is bang dat het nooit meer zoals vroeger zal zijn.

Henke werkte als dienstmeisje in het huis in het begin van de 20ste eeuw. Ze wou graag studeren want ze was de beste van de klas. Maar ze moet gaan werken als dienstmeisje om geld voor haar familie te verdienen. Ze mag niet kwaad worden zegt haar meester want daar worden meisjes lelijk van en van haar mevrouw moet ze er altijd netjes uitzien. Maar Henke wordt wel kwaad als ze oneerlijk wordt behandeld en de deur wordt gewezen.

Joke van Leeuwen gebruikt geen moeilijke of zware zinnen om de emoties van Reinier, Ietje, Mitzi en Henke te beschrijven. Door de kinderen hun verhaal zelf te laten vertellen is het makkelijker voor kinderen om mee te leven met het verdriet, de angst en de boosheid van de kinderen in het boek. Het boek wordt geïllustreerd door prenten en foto’s in collageachtige sfeer. Ook dit zorgt voor een leesbaarder geheel.

Ook kinderen die geen zware, traumatische dingen hebben meegemaakt kunnen genieten van boeken over moeilijke zaken. Elk kind heeft ooit wel te maken gehad met dingen die ze moeilijk vonden: afscheid nemen van een huisdier, een nieuwe school, pesten, …

Uit onderzoek is ook gebleken dat kinderen die veel lezen empathischer zijn. Schrik er als leerkracht (of als ouder) dus zeker niet voor terug om eens een boek te kiezen over een zwaarder onderwerp. Een goede jeugdschrijver verstaat de kunst om met humor en het juiste taalgebruik op kindermaat moeilijke zaken bespreekbaar te maken.

‘Ik heet Reinier en ons huis is afgebrand’ van Joke van Leeuwen en ‘Mijn moeder is een Gorilla (en wat dan nog)’ van Frida Nilsson zijn maar enkele voorbeelden van jeugdboeken die moeilijke onderwerpen behandelen op kindermaat. Een paar andere jeugdboeken over moeilijke onderwerpen vind je hier.

Elsa, Jeugdbibliothecaris in bib De Boekenmolen (Sint-Jans-Molenbeek)

Gaat lezen moeilijk? ‘Mijn moeder is een Gorilla (en wat dan nog)’ en ‘Ik heet Reinier en mijn huis is afgebrand’ zijn ook als Daisy-boek verkrijgbaar.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.